Glas Muslimana Crne Gore

Informativni portal



Kulturno nasljeđe

November 29, 2016

Husein-pašina džamija u Pljevljima

More articles by »
Written by: admin
Tags:

Husein pašina džamija u Pljevljima jedan je od najljepših primjera islamske arhitekture i umjetnosti u ovom dijelu Evrope. Minaret je visok 42 metra, a džamiju je podigao Husein paša Boljanić, krajem XVI vijeka.

FZM-logo1tsvijetloplavoNajljepši opis Husein-pašine džamije u Pljevljima dao je turski putopisac Evlija Čelebija u svom dnevniku iz 1660. godine, u kome kaže: „Ona je kao kakva carska džamija… ima divan umjetnički izrađen minaret i plavu i visoku kupolu… njeni su alemi visoki kao čovjekov uzrast… Kako je njen osnivač bio misirski vezir… pozlatio ih je (misli na aleme) sa deset hiljada dukata i poslao ih mletačkim lađama iz Aleksandrije. …iz Egipta je poslao i umjetnički izrađene hasure koje služe kao prostirke u džamiji“. Mnogo kasnije, 1913. godine, opisujući Pljevlja Jefto Dedijer za Husein-pašinu džamiju kaže da „svojom impozantnošću ulepšava izgled varoši“.

 16Husein-pašina džamija smještena je u samom centru gradskog jezgra. Njen kompleks je romboidnog oblika i većim dijelom se uzdiže i kameno-betonskom podzidom izdvaja od okolnog prostora, naslanjajući se na dvije ulice. Dio kompleksa u sjeveroistočnom i jugoistočnom dijelu ograđen je metalnom ogradom. Prilaz džamiji sa sjeverozapadne strane dijeli kompleks na dva dijela, a kameno stepenište situaciono ga uzdiže sa nižeg nivoa ulice na viši nivo kompleksa. Na prilazu, neposredno iza stepeništa, smješten je šadrvan (česma) iz novijeg vremena. I šadrvan i džamija okruženi su starim muslimanskim nadgrobnim nišanima. Izvan uzdignutog romboidnog komleksa, u namjenski zasječenom prostoru jugozapadnog ugla, smještena je sahat kula. Pouzdano se zna da je džamiju u Pljevljima podigao Husein-paša Boljanić u drugoj polovini XVI vijeka. Kroz svoju dugu istoriju, Husein-pašina džamija privlačila je pažnju brojnim putopiscima i znatiželjnim prolaznicima. Francuski putopisac Filip Difren-Kane, boraveći u Pljevljima 1573. godine, zapisao je da se „u džamiji ovog mjesta vidi lijepa i umjetnički rađena česma“. Poslanik Mletačke republike na Porti, Paolo Kontarini, prolazeći kroz Pljevlja 1580. godine, zapaža i bilježi u svom dnevniku džamiju sa lijepim šedrvanom i Husein pašinim karavansarajem. Lefevr, još jedan francuski putopisac, 1611. godine zapisuje da u Pljevljima postoje „tri džamije, dvije od kamena, sa lijepom česmom u jednoj od njih, i treća od drveta“.

10

Vakuf Husein-paša Boljanić je rodom iz sela Boljanića opština Pljevlja, gdje se i danas nalazi mezar njegovoga oca Bajram-age Boljanića. Ovaj vakuf je, između ostalog, raspolagao sljedećom imovinom: džamija, mezaristan, šadrvan, sahat-kula, turbe, mekteb, hamam – javno kupatilo, 34 dućana, dvije kahve, sedam magaza, pet berbernica, dva hana, dvije sobe, Milet bašča, aščinica, dva placa, dvije bašče, dvije kuće, pet njiva, osam čitluka… U popisu Hercegovačkog sandžaka iz 1570. godine, stoji: ”…Husein-paša, sadašnji beglerbeg Dijarbakira, podigao je džamiju u kasabi Tašlidža.”

4

Na osnovu putopisa nastalog u drugoj polovini XVII vijeka, u kome E. Čelebi bilježi da je „ograda oko džamijskog dvorišta (harem) od drvenih parmaka, jer je dobrotvor umro pre nego što je okolina harema bila dovršena“, V. Srbljanović gradi mišljenje da je džamija u Pljevljima sagrađena nešto kasnije, odbacujući tvrdnje da je džamija građena 1569. godine i tvrdeći da je arhivski izvor iz pomenute džamijske knjige nastao na osnovu predanja. V. Srbljanović razmišlja, slično H. Šabanoviću, da je Husein-paša džamiju podigao nakon povratka u naše krajeve, u vrijeme svog drugog službovanja u njima, koristeći svoje bogato iskustvo sa lijepim džamijama u Misiru i Carigradu, odakle je unaprijed i slao pojedine ukrasne elemente, i da je njena izgradnja konačno završena tek 1594. godine. Enes Pelidija uzima 1570/71. godinu kao vrijeme gradnje Husein-pašine džamije u Pljevljima, istovremeno kad je njegov brat Sinan-paša gradio džamiju u Čajniču. Takvu tvrdnju potkrepljuje turskim dokumentima u kojima se već oko 1572. godine pominju prvi vjerski službenici u Husein-pašinoj džamiji a ista dokumenta, govoreći u kontekstu popisa hercegovačkog sandžaka iz 1570. godine, kažu:„Husein-paša, sadašnji beglerbeg Dijarbekira, podigao je džamiju u kasabi Taslidža“.

Ime glavnog neimara nije nam poznato, ali na osnovu drugih podataka može se pretpostaviti da je skicu za ovu džamiju uradio poznati neimar Hajrudin, koji je projektovao i Stari most u Mostaru. Posmatrajući je u širim okvirima osmanlijske umjetnosti, ova džamija se svrstava u red najznačajnijih zadužbina tog obima, na tlu Osmanlijskog carstva, nastala u vrijeme čuvenog turskog graditelja Kodža Mimar Sinana. Dakle, najznačajniji i najpoznatiji objekat ovog Husein-pašinog vakufa jeste džamija, koja po njemu i nosi ime do današnjih dana.

Pitanje neimara takođe je povezano sa precizni datovanjem džamije. Na osnovu jedne prepiske sa Portom u kojoj Husein-paša traži majstora za zidanje tvrđave u Makarskoj i predlaže da to bude Hajrudin, neimar mostarskog mosta iz 1566. godine, A. Andrejević zaključuje da je dobro poznavanje Hajrudinove majstorske vještine, praćene nadzorom i uputima glavnog carskog neimara Kodža Mimar Sinana, najvjerovatnije navelo Husein-pašu da, nakon završetka posla u Makarskoj 1568. godine, sledeće, 1569. godine, angažuje Hajrudina i za gradnju svoje džamije. U prilog toga jasno govore i prepoznatljive stilske odlike pljevaljske džamije. Takođe je izvjesno da su uz Hajrudina mogli doći i dubrovački majstori, pošto su u to vrijeme intenzivno angažovani na izgradnji više zdanja na prostoru hercegovačkog sandžaka, a poznato je da je Husein-paša imao izuzetno dobre odnose sa Dubrovačkom Republikom.

Osnova Husein-pašine džamije je pravougaonog oblika. Dugačka je nešto više od 17 metara, a široka 13 metara. O vremenu kada je sagrađena, Husein-pašina džamija, postoje različiti podaci. Tarih (ploča sa podacima i godinom izgradnje), koji je trebalo da bude postavljen na džamiji, vjerovatno je otuđen ili nije uopšte nikada ni bio postavljen. Vjerovatno je bio ukrašen skupim metalima te je to bio razlog njegovog nestajanja.

3

Ostala je zanimljiva predaja-legenda o tarihu Husein-pašine džamije, koja se do današnjih dana sačuvala u Pljevljima. Po toj predaji, majstor koji je gradio ovu džamiju preuzeo je istovremeno i izgradnju Sinan-begove džamije u Čajniču. (Sinan-beg je stariji brat Husein-paše). Zbog nemogućnosti da istovremeno nadgleda izgradnju obje džamije, on je svom kalfi prepustio izgradnju džamije u Pljevljima, dok je lično rukovodio izgradnjom džamije u Čajniču. Džamije su istovremeno završene. Nakon završetka radova, urezao je tarih na Sinan-begovoj džamiji, te se, nakon toga, uputio u Pljevlja da obavi isti posao. Kada je ugledao džamiju, čiju je gradnju nadgledao njegov kalfa i vidio da je u estetsko-arhitektonskom izgledu bolja od one čijom je izgradnjom lično rukovodio, njemu je pozlilo i on je umro na licu mjesta. Iz poštovanja prema glavnom majstoru, kalfa je odlučio da i ne postavi pripremljeni tarih, te je zbog toga ostala neispisana ploča koja se i danas nalazi pored ulaza u džamiju.

Ploča sa ispisanim tarihom, koja se danas nalazi iznad ulaza ove džamije, postavljena je 1888. godine.

6

„ O, Ti koji otvaraš vrata-otvori nam najljepša vrata!

Kada se otvore, neka se zatvore oči neprijatelja –

upravo kako stoji u suri: „Mi smo Ti zaista otvorili…“

Uzvišeno djelo Husein-paše – otvori se ozari poput

divotne ruže;

Uz to, lijep hronostih obnove divne doline –

prvi po hidžri, a drugi po finansijskoj godini, o voljeni!

„Divno se obnovi ova kuća, božije oko – kako se

Ozari ova divna i prelijepa bogomolja“!

8

Unutrašnjost Husein-pašine džamije ukrašena je detaljima u kamenu i rezanim na drvetu na mihrabu, minberu i ćursu. Turska perforacija (slikarstvo) na unutrašnjim zidovima je izvanredna i fascinira posjetioce. Ova džamija ima minber, koji je, takođe lijepo umjetnički izrađen. Majstor je tako isklesao mramor da mu se može čestitati na vještini. Dekoracija zidova je izvršena koncem XIX vijeka. Džamija je zidana od kamena, a uz noćno svjetlo daje posebnu estetsku draž.

Treba napomenuti da se u džamiji nalazi i jedan stari originalni ćilim, čija godina izrade nije poznata. Ovaj ćilim se sastoji iz tri dijela i njegova ukupna težina je oko 400 kg, a nalazi se ispod današnje prostirke, koja se sastoji od ćilima ručne radinosti.

Ćilim je svojevremeno Husein-paša poslao za ovu džamiju, kada je prešao na dužnost namjesnika Misira – Egipta 1573. godine. Ćilim je došao lađama do Kotora, a od Kotora je zapregama dovezen do Pljevalja i do ove džamije.

Glavni centralni prostor nadvisuje kube-kupola raspona 10,85 metara. Oko glavnog i najvećeg džamijskog kubeta imaju još tri manja na četiri mramorna stupa. Takođe, u sva četiri ugla džamije nalaze se četiri ukrasne polukupole. Prostor iznad ulaza je dekorisan, djelimično isto kao i mihrab.

9

Takođe je značajno napomenuti da se u Husein-pašinoj džamiji čuva rukopis Kur’ana (mushafa), koji predstavlja vrhunsko djelo islamske kaligrafije 16 – tog vijeka. Mushaf je pisan 987. godine po hidžri, odnosno 1571. godine, na zahtjev samog Husein-paše. Rukopis ima 233 lista veličine 39 x 28,5 cm i povezan je kožnim omotom. Ukrašen je sa 352 minijature uglavnom rađene u plavoj, zelenoj  i crvenoj boji, na zlatnoj podlozi. Motivi su krug, krug sa šiljcima okrenutim duž stranice, kvadrat i stilizovana kupa cvijeća. Prepisivač i iluminator nije poznat jer je rukopis potpisan samo signalom ,, Dža‘’, što bi, prema rahmetli profesoru Kasimu Hadžiću, moglo da odgovara tada čestom imenu Dža’fer.

18

Trijem se nalazi sa sjeverozapadne strane džamije i podijeljen je na tri dijela. Svi dijelovi trijema pokriveni su kupolama (tri kupole) od kojih je ona u sredini malo više podignuta. Nose ga četiri stuba spojenih prelomljenim lukovima.

2

Munara je visoko 42 metra, sazidana je od laporca. Godine 1912. munaru je pogodio grom, pa je ponovo u istom stilu sazidan dio iznad šerefeta. Od podnožja munare, do šerefeta, ima 110 stepenica. Ukras na šerefetu rađen je po starim kalupima stalaktita koji su ga ranije krasili. Na podnožju munare, gdje se munara odvaja od glavnog objekta, nalazi se tarih, ispisan na spoljašnjem dijelu munare, u krugu. Prijevod tariha glasi:

 

Dok postoji (džamija ili munara)

ona će biti očiti znak postojanja pravde,

dok je u uspravnom položaju

jamac je Božijeg zakona.”

Pred džamijom se nalazi šadrvan. O njegovom izgledu je pisao francuski putopisac Filip Difren-Kane, koji je 1573. godine, u pratnji francuskog ambasadora, prolazio kroz  Taslidžu.  Zapisao je slijedeće: ”U džamiji ovog mjesta vidi se lijepa i umjetnički rađena česma ”. Sedam godina kasnije Paolo Kontarini govori o džamiji sa lijepim šadrvanom. I francuski putopisac Lefevr bilježi da u Pljevljima postoje tri džamije od sa “lijepom česmom u jednoj od njih”.

7

U dvorištu Husein pašine džamije nalazi se i sahat kula, koja potiče najvjerovatnije iz perioda kada je građena i džamija, a zaključak o ovoj tvrdnji se može izvesti iz same lokacije i položaja Sahat kule. Sahat kula je renovirana uz pomoć SO-e Pljevlja 2004. godine, i danas služi svojoj namjeni.

 

Vrijeme od četiri i po vijeka svakako je donijelo ozbiljna oštećenja, kako u konstruktivnom smislu, tako i na umjetničkim ostvarenjima Husein-pašine džamije, što je iziskivalo hitno preduzimanje neophodnih sanacionih intervencija. U tom smislu, tokom 2006. i 2007. godine, započeti su i realizovani sanacioni radovi.

Sanacionim radovima tokom 2006. godine postignuta je potpuna statička i dinamička sigurnost objekta, s tim što je spoljašnji i unutrašnji izled ostao apsolutno nenarušen. Tokom 2007. godine, na svim postojećim slikanim dekoracijama i arhitektonskim elementima džamije sprovedeni su temeljni konzervatorsko-restaura torski radovi, urađeni na bazi razultata koje je dala prethodno sprovedena stručno-istraživačka sondažna analiza postoječeg stanja. Intervencije na slikarskim dekoracijama u unutrašnjem dijelu obuhvatile su kupolu i tambur, sferne uglove, kalote, slobodne zidne površine i mobilijar, koji podrazumijeva mihrab, mimber i mahfil, dok je u spoljašnjem dijelu tretiran džamijski trijem. 

13

Prepokrivanje centralne kupole i kupolica trema izvršeno je novim bakarnim limom. Prethodno je preko kupola položen sloj maltera od gline u debljini od 5 sm, u koji je dodavana sjeckana slama sa funkcijom armiranja podloge. Postojeći alemi smješteni na kupolama, konzervirani su i pozlaćeni. Jednostruki dvokrilni prozori izrađeni su od crnog bora, čija su krila izdijeljena po vertikali na po tri kvadratna rasterna polja.

Šadrvan ispred džamije takođe je pretrpio rekonstrukciju tokom sanacionih radova na Husein-pašinoj džamiji 2007. godine. Stari šadrvan, oktogonalne osnove, u svom širem središtu obuhvatao je bazen za vodu, na čijim su bijelo okrečenim kamenim zidovima visokim jedan metar, takođe izgrađenim u oktogonu, bile instalisane slavine sa pijaćom vodom. U samom središtu šadrvana, bila je smještena fontana visoka oko 1,5 m, čija se voda, preko dvije sopstvene prelivnice, slivala i sakupljala u postojećem bazenu. Iznad kamenih zidova bazena za vodu uzdizala se gusta metalna mrežasta rešetka u obliku kupole, ofarbana u svijetlom tonu zelene boje, na čijem se samom vrhu nalazio dekorisani alem. Odvod viška vode iz slavina regulisan je uskim i plitkim kamenim koritom, a podni prostor oko korita, koji je uzgred služio i kao prilaz džamiji, bio je popločan klesanim kamenom domaćeg porijekla. Šadrvan je natkrivao osmovodni daščani krov koji je ležao na osam drvenih stubova, naslonjenih na kamene baze međusobno povezane podnim ivičnjacima izrađenim od manjih kamenih ploča, takođe domaćeg porijekla. Krovna konstrukcija bila je pokrivena pocinkovanim limom, na čijem vrhu se nalazio još jedan dekorativni alem. Prostor između stubova u donjoj zoni bio je popunjen svjetlo zelenom metalnom ogradom kopljastih završetaka na vrhu, dok je prostor u gornjoj zoni popunjavala daščana zastirka izrađena u islamskoj dekoraciji. Stari, doskorašnji šadrvan, izgrađen je krajem XIX vijeka, najvjerovatnije kad je uz postojeći džamijski trem dograđivan produženi zatvoreni trem,132 srušen šesdesetih godina XX vijeka kako bi džamiji bio vraćen gotovo prvobitni izgled, kakav ima i danas. Po podatku ispisanom na alemu (1298. godina, po hidžri), stari šadrvan se mogao datovati u 1881/82. godinu.

Rekonstrukcijom u 2007. godini, šadrvan je u potpunosti zadržao svoj prvobitni izgled, s tim što mu je izvršena zamjena starih materijala u većem dijelom njegovih postojećih elementa. Od drvenih elemenata sačuvana je konstrukcija od osam vertikalnih stubova, koji su ostali naslonjeni na prvobitne kamene baze povezane autentičnim kamenim pločama. Zadržane su i stare horizontalne drvene grede koje povezuju stubove, kao i sama krovna konstukcija, dok su ostali, vremenom oštećeni drveni detalji krova, zamijenjeni novim. Autentičnost starog šadrvana čuvaju i kameni zidovi bazena za vodu i kamena fontana, koji su metodom tzv. „pjeskarenja“ dobili novo lice.

Tokom konzervatorskih radova u 2007/08 godini alem na šadrvanu je pozlaćen, kao što je, između ostalog, pozlaćeno i sa svih sedam postojećih džamijskih alema nastalih još u vrijeme gradnje Husein-pašine džamije.

logo_fzm - Kopirati


 Ovaj članak je napisan u okviru projekta “Kulturno nasljeđe Muslimana Crne Gore – internet prezentacija” koji finansira Fond za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava u Crnoj Gori. Članak ne predstavlja nužno službeni stav Fonda.

picture1 picture2 picture3 picture4 picture8 picture9 picture10 picture11

 



About the Author

admin





Matica muslimanska Crne Gore
 
 

 

Konkurs za objavljivanje rada u 9. broju časopisa ”Osvit”

Matica muslimanska Crne Gore Samostalno udruženje u oblasti kulture manjinskog muslimanskog naroda Broj: 19  10. 09. 2017. godine   O b a v j e š t e nj e o prijemu tekstova, radova, za Deveti broj časopisa OSVIT glas M...
by admin
0

 
 

Položaj Muslimana Crne Gore poslije izbora 2016. godine

Matica muslimanska Crne Gore Samostalno udruženje u oblasti kulture manjinskog muslimanskog naroda. Broj: 18 12. 06. 2017. godine     Demokratska partija socijalista predsjedniku Milu Đukanoviću     Pred...
by admin
0

 
 

Vezirova džamija u Gusinju

Vezirova džamija je najstarija džamija u Gusinju. Prema predanju, džamiju je izgradio skadarski vezir iz porodice Bušatlija, početkom 15. veka. Zbog svog značaja i svoje karakteristične arhitekture zaštićena je zakonom...
by admin
0

 




Savjet Muslimana Crne Gore

0 Comments


Be the first to comment!


Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


Fond za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava u Crnoj Gori