Glas Muslimana Crne Gore

Informativni portal



Cyber muzej

September 3, 2019

Plav

More articles by »
Written by: admin
Tags:

Postojeće džamije u Plavu su:
Carska ili Stara džamija, sagrađena 1471. godine
Redžepagića džamija, sagrađena 1774. godine,
Šabovića džamija, sagrađena 1880. godine
Sultanija džamija, sagrađena 1907. godine
Džamija u selu Bogajiće-u izgradnji,
Šehidska džamija u Vojnom selu-u izgradnji,

Porušene džamije:
Džamija u Nokšićima, sagrađena 1830. god, a spaljena za vrijeme balkanskih ratova 1912.godine.
Džamija u Gornjoj Ržanici, sagrađena 1939. godine, spaljena 1944.godine
Džamija Turija, džamija za potrebe vojske,
Nizamska džamija, džamija za potrebe vojske.

Pored običnih kuća, na prostoru Plava i Gusinja postojale su i kule koje su pravljene od kamena. Kule su imale ugledne i jake porodice koje su nešto značile u mjestu pa i šire. Zidovi ovih kula su obično bili debljine oko jedan metar i one su takođe, pored stanovanja, imale ulogu porodičnog utvrđenja i zaštite od eventualnih napada raznih komita i bandi izvana. Svojim oblikom i strukturom i načinom smještaja, kula je sva podređena tom zahtjevu samostalnog bezbjednog postojanja.
Najpodesniji geometrijski oblik samostalnog objekta namijenjenog odbrani je krug ili kvadrat. Pošto je taj prostor trebalo podijeliti u prostorije za svakodnevni život, onda je morao otpasti oblik kruga, te je osnovni oblik osnove plana kamene kule ostao kvadrat dimenzija 10×10. metara. Za odbranu i bezbijednost kule je potrebna i visina, zato se stan u kuli razvija u vertikali: prizemlje i dva sprata. Glavni odbrambeni prostor je tavan. U oblikovanju toga prostora je učinjen izuzetak, krovna konstrukcija je postavljena tek na nadzidak visok jedan metar. U tom nadzidku su uski vertikalni otvori na sve strane-puškarnice. Tako je visina kule bila tri puta po tri metra, plus jedan metar tavana, što je ukupno iznosilo deset metara. Dakle, cijeli prostorni oblik kule je kocka, dimezije 10x10x10 metara, idealan sterometrijski kameni kristal.
Kule su pokrivane piramidom drvenog krova od šindre, čije su strane naklona od oko 45 stepeni. Od ovog načina krova odstupljeno je samo kod kule u Martinovićima, koja je pokrivena krovom na dvije vode, što je čini jedinstvenom na ovom području.
Inače, poznatije kule u Plavu i Gusinju su: Redžepagića kula, Bećiragića kula, Abagina kula, Mubina kula, Hadžimušovića kula, Durovića kula, Ferovića kula, Jasavića kula, Jahdadića kula, Kamića kula, Cirikovića kula, Bilalagina kula, Šarkinovića kula, Canovića kula, Hasganićeva kula, Kukića kula, Radončića kula, Krcića kula, Rašića kula, Nizamska kula (sa kasarnom), Kršla kula, i druge. Najpoznatija od ovih kula je Redžepagića kula.

U centru Plava, na najvisočijem dijelu Meteriza, nalazi se Stara džamija, ili kako je u ovom gradu još nazivaju, Čaršijska džamija. Najpoznatija od četiri džamije u ovom gradu, Stara džamija pamti najranije dane ovog mjesta, i važi za najstariju građevinu u Plavu.

Po dolasku Turaka u ove krajeve, za potrebe smještaja vojske, sagrađen je kompleks utvrđenja pod imenom Dizdarev grad, nazvan po Zejnel-begu Dizdaru, osnivaču utvrde.
Utvrđenje se sastojalo od prostorija za smještaj vojnika, zaliha i oružja, biblioteke i drugih građevina.

Za potrebe vjerske službe vojnika u tvrđavi, 1471. godine, u Dizdarevom gradu sagrađena je današnja Stara džamija, koja je do danas ostala kao jedini svjedok postojanja nekadašnjeg Dizdarevog grada.

Sama konstrukcija ovog veoma značajnog kulturnog i religijskog spomenika je vrlo interesantna. Ulaz u džamiju je sagrađen od drveta, bogato ukrašenog umjetničkim rezbarijama u drvetu i arabeskama, dok je drugi dio, takođe bogato ukrašen orijentalnim ukrasima, sagrađen od kamena.

Džamija je kroz svoju istoriju obnavljana u više navrata, a njen sadašnji izgled datira iz 18. vijeka. Zbog svog kulturnog značaja, neobične konstrukcije i arhitekture, Stara džamija u Plavu je stavljena pod zaštitu zakona i predstavlja jednu od najpoznatijih turističkih atrakcija ovog kraja.

Sultanija je podignuta 1907. godine sredstvima sultana Abdul Hamida II, u znak sjećanja na šehide koji su pali u boju na Nokšiće, početkom decembra 1879. godine za odbranu Plava i Gusinja, nakon što je 1878. godine na Berlinskom kongresu donesena odluka da se Plav i Gusinje pripoje Crnoj Gori, što je bošnjačko i albansko stanovništvo odbilo, kada je i uslijedio napad crnogorske vojske i kada je upravo nadomak Plava u selu Nokšiću crnogorska vojska poražena od Plavljana i Gusinjana.

Nalazi se u samom centru plavske čaršije. Zidana je skoro deset godina od veoma čvrstog materijala. Radili su je čuveni neimari iz Debra. Kamen za džamiju donešen je iz velike daljine. Ova džamija je jedinstvena po svojoj gradnji na našem području. Ta specifičnost se ogleda u umjetničkom oblikovanju, tј. klesanju kamena, kao i vezivanju kamena pomoću žlijeba, što je do tada bio slučaj samo sa obrađivanjem drveta. Kamen je sa žlijebom bio vezan sa olovom tako da je ovaj objekat činio salivenim. Od istog materijala i na istom principu bila je sagrađena i vitka munara, kao i kube džamije. Pretpostavlja se da je s malterom miješana smješa od jaja, što je objektu davalo veliku čvrstinu. Zidovi džamije, kako vanjski tako i unutrašnji, krasili su uklesani ajeti na arapskom jeziku, kao i jedinstvene arabeske.

Godine 1927. munare je srušeno, džamija je oduzeta i pretvorena u školu. Ovo je odlučeno na sjednici školskog odbora 9. aprila 1927. godine, pa je i krov porušen. Tom prilikom su na dva ugla bila stavljena i dva krsta na krovu. Aktom Vrhovnog starješinstva Islamske zajednice br. 893 od 27. 7. 1933. godine, traženo je od Ministarstva prosvjete da se džamija vrati Islamskoj zajednici, a ovi koji su stavili krstove da se kazne. Služila je kao škola i poslije Drugog svjetskog rata.

Godine 1959. vlasti su odlučile da džamiju Sultaniju pretvore u policijsku ustanovu i zatvor. Sa zidova džamije su uklonjeni natpisi na аrapskom jeziku, promijenjeni su svi prozori, vrata, pregrađen je unutrašnji dio džamije tako da su umjesto mihraba, mimbera i ćursa паргаvljene zatvorske ćelije i kancelarije. Na osnovu zahtjeva Mešihata Islamske zajednice Crne Gore vraćena je Islamskoj zajednici Plava 1991. godine.

Sultanija je doživjela svoju rekonstrukciju, vraćena svojoj prvobitnoj namjeni kada je i otvorena 30. jula 2005. godine.

Redžepagića kula predstavlja jednu od najstarijih građevina u Plavu. Sagradio je 1671.godine Hasan-beg Redžepagić. Oko kule se nalazi kaldrma, tako da je uvijek čist prostor oko objekta. Masa, oblik i struktura Redžepagića kule je poseban primjer tipa kule u Plavu. Ova kula, kako stoji u prospektima, predstavlja dragocjenu vrijednost, koja daleko prevazilazi okvire lokalnog značaja i stoga zahtijeva svu pažnju brižljive restauracije. Objekat se prvobitno sastojao od prizemlja i dva sprata od kamena, a krov je bio pokriven kamenim pločama. Nakon određenog vremena dozidan je treći sprat od drveta a zamijenjen je i krov. Uklonjene su kamene ploče a krov je pokriven šindrom. Cijelo prizemlje je jedan veliki prostor sa jednim ulazom i stepeništem za sprat. Prizemlje je bilo namijenjeno za držanje konja, a vjerovatno i druge stoke, kao i za skladištenje žita.
U prvom i drugom spratu je smješten po jedan kompletan dvosoban stan. Tavanski prostor je jedna cjelina ogromne visine, sa rupom koju čini nedostatak tavana nad kuhinjom. Tavan se upotrebljavao samo za odbranu u slučaju da kula bude napadnuta.
„Debljina zidova je oko 1 metra, a na nekim mjestima ta debljina prelazi 1 metar. Spratovi su povezani drvenim stepenicama, a međuspratne konstrukcije su drvene.
Vrata se nalaze na južnoj strani, sa gornjim lučnim dijelom iznad kojih je puškarnica. Iznad puškarnice se nalazi drveni dio zvani „ćošak“, napravljen od drveta pokriven drvenim, jednoslivnim krovom. U visini trećeg sprata su cetiri prozorska otvora. Na sjevernoj fasadi, od dna prema vrhu, nalaze se jedna puškarnica, “ćošak” sa umivaonikom i dva prozorska otvora. Sa istočne strane, postavljena je jedna puškarnica, “ćošak” sa tri prozora i dva prozorska otvora, jedan veći i jedan manji. Na fasadi okrenutoj ka zapadu, smješten je samo jedan prozor, na prvom spratu. Kula Redžepagića sastoji se od prizemlja i tri sprata. prizemlje ima pravougaonu osnovu. Na sjevernoj strani vidljiva su nekadašnja vrata, koja su, nekom kasnijom prepravkom, sazidana. Pod je drveni. Plafonska konstrukcija je od šašovaca. Prostor prizemlja nekada je služio za smještaj konja i vjerovatno, druge stoke. Na prvom spratu, do kojeg vode drvene stepenice, nalazi se jedna prostorija, koja na sjevernom, istočnom i južnom zidu ima po jednu puškarnicu. Na zapadnom zidu nekada je postojao otvor, povezan sa WC-om, koji je srušen. Glavna namjena prvog sprata bila je usmjerena na odbranu od neprijatelja. Drvene stepenice sa prvog vode na drugi sprat i prekidaju se na početku prostora malog predsoblja, na čijem je zapadnom zidu izdubljena niša.
Tu je nekada stavljana svijeća, kasnije zamijenjena lampom. Na sjevernoj strani drugog sprata izgrađen je drveni, pokriveni “ćošak”. Njegov, u gornjem dijelu lučno savijen ulaz ima dekorativnu rezbariju, sa ornamentom lukovice. “Ćošak” ima dva prozorska otvora (sa zapada i sjevera), na kojem su postavljene željezne rešetke i sa unutrašnje strane drvene, pokretne roletne, izrađene od punog drveta. Na istočnoj strani “ćoška” nalazi se umivaonik (“avdesnica”).
Ispod niše za osvjetljavanje nekada je stajao ambar za žitarice. Isti je postojao i na prvom spratu. Predsoblje se nekada koristilo za mlaćenje žita na lesu. Iz predsoblja su postavljena vrata sa dekorativnom, željeznom kvakom i alkom (rezom). Ta vrata vode u centralnu prostoriju, na čijoj su južnoj i istočnoj strani postavljeni “ćoškovi” sa po tri prozora. Na plafonu ove prostorije postavljena je željezna alka, na koju se kačila lampa. Jednim pregradnim zidom prema zapadu, postavljenim nekom kasnijom dogradnjom, izgrađeni su odžaklije i kupatilo. Pod na drugom spratu je drveni, a plafon je izrađen od “šašovaca”. Prije izgradnje trećeg sprata, ovaj dio Kule Redžepagića služio je za stanovanje. Drvene stepenice sa drugog sprata završavaju se na početku tzv. “difane” (divana ili divanhane). Pri dnu zidova na drvenom podu, sa sjevera i zapada probijena su tri otvora (puškarnice). Ovih puškarnica nekada je bilo više, ali su kasnije sazidane. Na južnom zidu divane su dvoja, a na istočnoj jedna vrata. Između ovih vrata, na južnom zidu, visila je “sofra”. Iz divane dvoja vrata vode u dvije prostorije, na čijem su pregradnom zidu još jedna mala vrata, tzv. “kapidžik”. U sobi sa desne stane postavljene su police za postavljanje posuđa. Na jednom zidu je vješalica. U ravni poda, na posljednjoj dasci probijena su dva otvora, puškarnice. Na sredini sobe stajao je bakarni mangal, koji je služio za zagrijavanje prostorije, kuhanje kahve i ručka. U ovoj su se sobi okupljali muškarci, a bila je namijenjena za spavanje. Druga soba, sa lijeve strane, ima četiri prozorska otvora. Na sjevernom zidu ove prostorije nalaze se vrata koja vode u minijaturno kupatilo. Između vrata, kupatila i sobe, nekada je postojala zidana peć, ložena iz kuhinje. I u ovoj sobi postavljene su police za posuđe. Pod u sobama je drveni, a plafoni od “šašovaca”. Podovi su prekrivani ćilimima. Do zidova su se namještali “kalupi” (kalapi) –jastuci, napunjeni slamom. Na sredini sobe prostirani su jastuci za sjedenje, napunjeni vunom (“šiljteta”). Kuhinja nije imala plafon, radi odvođenja dima. I u njoj su tri puškarnice i dva mala prozora. U kuhinji postoje i police za posuđe. Na sredini kuhinje je ognjište sa verigama. Upotrebljavana je crepulja i sač za pečenje hljeba. Krovna konstrukcija Kule Redžepagica je drvena, sa pokrivačem od šindre.” Ova kula je renovirana i danas služi kao spomenik kulture.



About the Author

admin





Matica muslimanska Crne Gore