Glas Muslimana Crne Gore

Informativni portal



Cyber muzej

September 3, 2019

Gornji Bihor

More articles by »
Written by: admin
Tags:

Kad je podignuta prva džamija u Petnjici nema pouzdanih izvora. Pretpostavka da je podignuta u 16. stoljeću nijesu tačne, jer iz dokumenata o popisu stanovništva u ovom kraju iz 16. stoljeća na ovom područiju nije postojalo muslimanskog stanovništva. Neki crnogorski historičari zastupaju tezu da se islam u ovim krajevima počeo širiti tek krajem 17. stoljeća, odnosno poslije Karlovačkog mira.

Prva građevina orijentalnog stila u ovim krajevima bila je džamija u Radulićima Hajdar-paše Selima te je prisutna u narodu priča da je i džamiju u Petnjici podigao Hajdar-paša 1696. godine i da je stara preko trista godina. Bila je to prvobitno mala jednospratna seoska džamija, sa masivnim kamenim zidom, drvenim krovom i munarom.

Krajem 19. stoljeća stanovništvo Gornjeg Bihora se naglo uvećavalo, pa se stoga javila potreba da se i džamija proširi što se i desilo 1903. godine. Velikom akcijom Bihoraca postojeća mala džamija je proširena iz temelja, dobila tri sprata, unutrašnjost urađena od drveta, krov je pokriven šindrom i sagrađeno je novo drveno munara. Kamen se donosio iz Tucanja pomoću drvenih kola koja su vukla i po deset pari volova. O vremenu gradnje svjedoči i tarih koji se čuva u Petnjičkoj džamiji koja je rađena dobrovoljnim radom, akcijama i materijalom.

Džamija u Petnjici; iz foto-arhive Adema Ada Softića

Džamija u Petnjici; iz foto-arhive Adema Ada Softića

Na ploči koja je stajala iznad ulaznih vrata napisano je:

  ,,La illahe illallah Muhammeden resulullah, / Mutevelija iz Trpezi Cikotić Hasan (Huso) Bejtov i / Tahir Abdurahmanov Kršić iz Radmanaca, / glavni majstor iz Hercegovine / nastanjen u Beranama Ajdin Korijenić, / imam mula Šaćir Hodžić, / godine 1321.h“(1903).

 Veličina džamije je 15,80 x 13,20 m, sa prizemljem i dva sprata. Zidana je poluobrađenim kamenom. Debljina zidova u prva dva sprata su 80 a posljednji 50 cm.

Munare je prvobitno bilo sagrađeno od drveta, da bi 1969. godine bilo porušeno i sagrađeno od tvrdog materijala. U tom periodu je džamija pokrivena crijepom. Više puta je džamija renovirana. Tokom tih radova džamija je izgubila originalni izgled.

Petnjica 60-tih godina 20. stoljeća; iz foto-arhive Adema Ada Softića

Petnjica 60-tih godina 20. stoljeća; iz foto-arhive Adema Ada Softića

Petnjica 60-tih godina 20. stoljeća; iz foto-arhive Adema Ada Softića

Petnjica 60-tih godina 20. stoljeća; iz foto-arhive Adema Ada Softića

Dana 22. 7. 2005. godine džamija je svečano otvorena poslije tri godine rada na rekonstrukciji koju je finansirao Mustafa Mujko Šabotić sa porodicom. Zidovi su ojačani armiranim betonskim stubovima, u međuspratovima ugrađene betonske armirane ploče, sagrađena drvena munara, skinut malter sa zida i sagrađen drveni krov. Tada je vraćen njen stari izgled iz polovine 20. stoljeća. Od te godine (2005.) džamija je stavljena pod zaštitu države, kao stari kulturno-historijski spomenik.[7] Džamija je jedinstvena po stilu gradnje, veličini i unutrašnjem prostoru.

,,Ova džamija prva u Bihoru podignuta je za vakta Hajdar-paše - uz Allahovu pomoć obnovi je i utvrdi Mustafa-Mujko Šabotić sa sinovima: Edinom, Ernadom i Almirom. 2005/1426. H. godina’’ Tarih na obnovljenoj Petnjičkoj džamiji. Foto: Muzafer Luboder

,,Ova džamija prva u Bihoru podignuta je za vakta Hajdar-paše –
uz Allahovu pomoć obnovi je i utvrdi Mustafa-Mujko Šabotić sa sinovima:
Edinom, Ernadom i Almirom. 2005/1426. H. godina’’

Unutrašnji prostor riješen ovakvom konstrukcijom dao je korisnu površinu od oko 500 m2 na sve etaže – što znači da džamija može da primi oko 1000 ljudi za praktikovanje vjerske obaveze – namaza. Izlaz na gornje etaže omogućen je drvenim jednokrakim stepenicama koje se nalaze i sa lijeve i desne strane od ulaznih vrata. Svojom arhitekturom ne može se uporediti ni sa jednom džamijom u sandžačkoj regiji i šire osim što je bila veoma slična beranskoj Čarši-džamiji koju su komunističke vlasti srušile 1949. godine. Ovolika sličnost ukazuje da su muslimani Gornjeg Bihora 1903. godine prilikom spomenute rekonstrukcije neke manje prvobitne džamije radili po planu prve beranske džamije. Naime, Čarši-džamija je sagrađena 30 godina prije džamije u Petnjici, odnosno 1873. godine. Ova džamija je takođe bila dimenzija 15×13 metara, imala je prizemlje i dva sprata, četvorovodni krov pokriven šindrom kao i drveno munare izgrađeno na kamenoj osnovi uz ćošak zida sa desne strane.

Prvi imam džamije u Petnjici bio je Salih ef. Havađe, demobilisani hodža iz osmanlijske vojske, sa braćom je bio nastanjen u selu Paljuh, vjerovatno da je imao veliki uticaj za podizanje džamije i određivanje mjesta za podizanje džamije u Petnjici.

Imami ove džamije bili su: Mula Šaćir, Rašid i Dželadin Hodžić, Hašin Abdul-Gani Kočan, mula Umer Hajdarpašić, Halid Hodžić i Abdullah Hodžić, mula Osman Hrastoder, Mehmed Latić, Jaho Osmanović, Jusuf Kovačević, Bajro Agović, a sada imamsku službu obavlja Husein Ramčilović. Muezini su bili: Neko Muhović, Zalif Škrijelj, Emin Šabotić i Amir Hadrović.

Vakuf petnjičke džamije posjedovao je:

– kuću 54 m2, katastarska parcela br. 11/12, Petnjica

– Zagaj, šuma 1 h i 20 ari, katastarska parcela br. 17/21, Koraći

– kuću od 35 m2 na katastarskoj parceli br. 38/57, Petnjica

– dvorište u površini od 3 ara, na katastarskoj parceli br. 38/59,

– njiva 15 ari i 50 m2 na katastarskoj parceli br. 38/35, Petnjica, Muratovići

– livada 36 ari na katastarskoj parceli br. 38/57. – Petnjica.

Feho Muratović, stari džematlija petnjičke džamije, dobro pamti vrijeme poslije Drugog svjetskog rata kada je ova ista džamija bila, na bajram namaz, puna na sva tri nivoa i još toliki broj džematlija morao je da klanja vani, oko džamije.

Prostori na prvom i drugom spratu imaju direktan vizuelni i zvučni kontakt sa imamom u vrijeme održavanja hutbe sa mimbera, preko zračnog prostora koji se izdiže iznad mimbera i mihraba do same krovne konstrukcije.

Ovaj zračni prostor je dimenzije 4,70 x 4,30 m, i po čitavom svom obimu ima drvenu ogradu.

Na džamiji se nalazi ukupno 35 prozora, i to na ulaznoj strani 8, a sa ostale tri strane zida po 9 prozora. To su mali dvokrilni prozori sa blagim lučnim svodom sa gornje strane. Prozori su širine 75 cm i visine su nešto veće od jednog metra. Prozori su veoma malog parapeta. Prozorski otvori u zidu se šire prema unutrašnjosti objekta.

U harem džamije je 1982. godine dovedena voda, sagrađen sa 6 česama, natkriven plehom u vidu kupole. Šadrvan je obnovljen iste godine kad i džamija (2005.) kao i česma pored samog puta koji prolazi pored džamije.

,,Žedni putniče - pitaš li se zašto si ovdje, odakle si, kuda ideš?’’ Tarih na obnovljenom šadrvanu ispred Petnjičke džamije. Foto: Muzafer Luboder

,,Žedni putniče – pitaš li se zašto si ovdje, odakle si, kuda ideš?’’
Tarih na obnovljenom šadrvanu ispred Petnjičke džamije. Foto: Muzafer Luboder

Nalazite se pred jednom od najvećih džamija na Balkanu, jedinstvene arhitekture, sa drvenim, ručno rezbarenim stubovima. Sa površinom od oko 550m2 ona može da primi i do 1200 vjernika. Džamija u Petnjici je i jedina trospratna džamija u Crnoj Gori. Stara je nekoliko vjekova, te se i njen izgled vremenom mijenjao.

Ne zna se sa sigurnošću kada je nastala. Narodno predanje kaže da je to bilo krajem 16. vijeka, kada su sa opadanjem značaja grada Bihora, počele da se grade džamije i van njegovih zidina. Glavni putevi išli su rijekom Popčom, pa su se uz njen tok podizale i džamije. Istoričari njenu izgradnju povezuju sa dolaskom Hajdar – paše Selima, 1689. godine, kada je izgrađeno više objekata orijentalnog stila u Bihoru i Limskoj dolini. Njen prvobitni izgled znatno se razlikovao od današnjeg. Obim zgrade je bio manji, prvi sprat napravljen od kamena, a drugi od drveta. Minare je bilo drveno, a džamija je bila pokrivena tahtom. U narodu postoji predanje da je kamen za njenu izgradnju donešen sa džamije koja se nalazila u srednjevjekovnom utvrđenju Bihor, na vrhu strmog brijega Gradina, iznad sela Bioča.

Munare

Krajem 17. i početkom 18. vijeka broj stanovnika u petnjičkom kraju je rastao, a Petnjica je prerasla u značajno okružno središte. Džamija je postala premala, pa se 1901. godine krenulo sa proširenjem, o čemu svjedoči tarih napisa

Munare

n arapskim pismom na ploči koja se čuva u džamiji. “La Ilahe illalah Muhameden resulullah, Mutevelija iz Trpezi, Cikotić Hasan (Huso) Bejtov i Tahir Abdurahmanov Kršić, iz Radmanaca, Glavni majstor iz Hercegovine, nastanjen u Beranama Ajdin Korijanić, imam mula Šaćir Hodžić, godine 1321.h. (1903)“

Materijal za dogradnju džamije, unutrašnje opremanje, kao i novac i hranu za majstore, obezbijedio je narod ovog kraja dobrovoljnim darovima i prilozima. Veličina dograđene džamije je bila 15,80 x 13,20 m, imala je tri sprata i drve no minare znatno više od današnjeg.

Čuven je bio i hladnjak izgrađen 1930. godine u bašti džamije, u koji je moglo da sjedne oko 50 ljudi. Bilo je to mjesto za okupljanje i razgovor prije samog ulaska u džamiju. Temelji su bili od kamena, a na njih su se naslanjali drveni direci sa drvenom konstrukcijom i pokrovom od tahte. Objekat je uklonjen 1956. godine. Tokom 20. vijeka džamija je pretrpjela nekoliko promjena, da bi joj poslednjom rekonstrukcijom 2005. godine, bio vraćen pređašnji izgled.

Džamija u Petnjici imala je veoma značajnu ulogu u opismenjavanju i očuvanju kulturnog identiteta Bihoraca. U arhivu džamije i danas se čuvaju liste rođenih, vjenčanih, kao i druge pojedinosti o stanovništvu ovog kraja. Vjeruje se da ova džamija nikada nije stradala, jer njene temelje čuvaju meleci – anđeli kao i pokloni Bihoraca dati za napredak porodice i čitavog kraja.



About the Author

admin





Matica muslimanska Crne Gore