Glas Muslimana Crne Gore

Informativni portal



Cyber muzej

September 3, 2019

Bijelo Polje

More articles by »
Written by: admin
Tags:

 

Kao i u svim krajevima koje su Tursci Osmanlije zauzimali tokom svojih nadiranja na balkanska i druga područja, oni su podizali džamije. U prvi mah te džamije su služile kao mjesta za molitvu samih turskih askera i građene su u okviru vojnih utvrđenja, a kasnije, džamije su pravljene i za potrebe stanovništva koje je sve više primalo islamsku vjeru. Slična situacija je bila i sa Bijelim Poljem, odnosno Akovom. Tako dolazimo do činjenice da džamije spadaju u prve i najbrojnije objekte sakralne islamske kulture. Govoreći o mjestu, ulozi i značaju džamije uopšte, posebno u životu muslimana, kako kroz istoriju, tako i u naše vrijeme, rahmetli dr. Ahmed Smajlović je pisao: „Uz sve to džamija sve više poprima onu ulogu, ono mjesto i onaj značaj koji je imala u svojim prvim danima postojanja. Tu ulogu i značaj džamije ostavio je Muhammed s.a.w.s. Na našim prostorima ona je imala uvijek izuzetno mjesto i svetost.“[19]
Od kako postoji Islam u našim krajevima, pa tako i u Bijelom Polju i okolini, izgradnja džamija se smatrala, jednim od najsevapnijih djela. Razne pošasti, najezde vojski, ratovi, elementarne nepogode, vladajući režimi i sl. rušili su, spaljivali, i ruinirali džamije kod nas, neke i po nekoliko puta, nakon što su bile obnavljane, ali su one kroz stoljeća, ponovo obnavljane i sagradjivane nove. Islamska kultura i civilizacija, odnosno arhitektura i građevinarstvo poznaju nekoliko tipova džamija, od kojih su najpoznatiji “arapski”, “turski”, “iranski” i “indonezijsko-malezijski”.Džamije u Bijelom Polju, kao i u svim krajevima bivše Jugoslavije, pa i cijelog Balkana, pripadaju „turskom“ tipu džamije.
Kada govorimo o džamijama u Bijelom Polju, možemo ih podijeliti na dvije grupe i to: Postojeće džamije, tj. one koje su u funkciji, i porušene džamije, tj. one koje više ne postoje ili im se samo temelji poznaju.

Postojeće džamije su:
1. Gradska džamija, 1471. god.
2. Džamija u Sutivanu, 1870. god.
3. Džamija u Loznoj, obnovljena 1990. god.
4. Džamija u Gubavču, 1829. god.
5. Džamija u Bistrici,prva poloina XIX vijeka,
6. Džamija u Koritima, 1912. god.
7. Džamija u Rasovu, 2000/01. god.
8. Džamija u Kanjama, 1996-1998. god.
9. Džamija u Dobrakovu, 1999. god.
10. Džamija u Crnči, 2006. god.
11. Džamija u Godijevu, 2005. god.
12. Džamija u Goduši, 2009. god.
13. Džamija u Kukuljama, 2001. god.
14. Džamija u Metanjcu, 1998. god.
15. Džamija u Milovu. 2007. god.
16. Džamija u Bioču, 2009/11. god.
17. Džamija u Ivanju. 2006. god.

Porušene džamije su:
1. Džamija Fethija,
2. Hajdar-pašina džamija u Radulićima (spaljena u toku II svjetskog rata),
3. Džamija u Bioči (spaljena 1912.god),
4. Hadžidanuša-Čaršijska džamija (srušena 1944.god.),
5. Haznedar Mehmed-agina džamija (srušena 1958.god.),
6. Džamija u Ivanju (spaljena 1943.god.),
7. Džamija u Zatonu (spaljena 1943.god.),

Gradska (Jusufa) džamija

Ova džamija je napravljena u selu Jabučno. Ne postoje podaci ko je i kada sagradio. Iz ovog sela je prenijeta 1741.godine na današnje mjesto u gradu gdje se danas i nalazi. Prema legendi džamija je prenešena s Jabučna, sve s ruke na ruku, za dan i noć od strane džematlija Bijelog Polja.U nekoliko navrata je adaptirana i sada je u veoma dobrom stanju. Džamija je od tvrdog materijala kao i munare, sa kvalitetnom obradom i dobrom opremljenošću, kako eksterijera tako i enterijera.
Ova džamija je poznata i pod imenom Gušmirska, iz razloga što se u haremu ove džamije nalazi mezar hafiza Mustafe Gušmirovića. U haremu ove džamije nalaze se kancelarije islamske zajednice, mektebske učionice, abdesthana i stanovi za imame. Džamija je imala svoje vakufe: njiva u Bijelom Polju, mekteb i tri groblja sa godišnjim prihodima. Posljednja restauracija je izvršena oktobra 2001.godine, tj. mjeseca Šabana 1422. hidžretske godine.

Hajdar-pašina džamija u Radulićima
Selo Radulići je smješteno u lijepoj i plodnoj dolini rijeke Crnče, izmedju šumovitih kosa Oraha i Breze, koje ih odvajaju od susjednih sela Jagoča i Godijeva. Radulići su bili sjedište poznate porodice Hajdarpašića čiji je predak, Hajdar-paša, izabrao ovu najljepšu bihorsku dolinu da u njoj podigne svoj saraj, hamam, džamiju i posljednje počivalište – turbe. To je bez svake sumnje prva podignuta džamija u ovoj oblasti. Tačna godina gradnje nije poznata jer joj nije pronadjen tarih, kao ni nišani iz Hajdar-pašina turbeta. To bi olakšalo datiranje. Vjerovatno je to bilo krajem XVII ili početkom XVIII vijeka, kada je sagradjena većina džamija ovog tipa.

Ostaci munare džamije u Radulićima

Hajdar-paša Selim došao je u Bihor Sultanovim beratom 1689.godine, sa dvjesta konjanika i 1600 sejmena (pješaka). Rođen je u Ajvaluku u Anadoliji. Bližnji je potomak Hajdar-paše Hadima, čija je loza jako razgranata. On je u Bihor došao sa porodicom. Imao je dva sina i kćerku Zihru, te neudatu sestru Mirhanu, koju je kasnije dao Ćor-paši, s kojim je sklopio prijateljstvo da zajedno upravljaju Bihorom.
Džamija u Radulićima spaljena je u toku II svjetskog rata. Zapalili su je četnici Pavla Djurišića u toku 1943.godine. Iz preostalih ruševina se vidi ljepota njene arhitekture, koja nije poznata kod seoskih džamija Bila je zidana na kube, od krečnjaka i bigre (sige), potpođena mermerom, a pokrivena olovom. Sa mektebom i sarajem u blizini, te Hajdar-pašinim turbetom i turbetom njegovog bajraktara ispred, činila je zanimljiv arhitektonski kompleks o kome bi stručnjaci mogli dati podrobniju studiju. Spada u red monumentalnih građevina kao što je bila džamija sultan Bajazid Velina II, u Herceg Novom, i Husein-pašina džamija u Pljevljima. Danas postoje samo ostaci zidina ove džamije, munareta i turbeta u kome je mezar Hajdar-paše (Hajdar-pašino turbe).
U Radulićkoj džamiji su kao službenici radili članovi porodice Hajdarpašića, sve dok se nijesu iselili iz Radulića nakon 1912.godine i kasnije. Od 1912.godine imam je bio Mustafa (Mustaj-beg), zatim Murat-beg i Mehmed-beg Hajdarpašić. Posljednji imami u ovoj džamiji bili su Nedžib-beg Hajdarpašić i Sulejman Dizdarević.
Hajdar-pašini vakufi bili su mnogobrojni. Podaci koje dajemo datiraju iz 1855.godine:

Prihodi:
• kamata muzabeha na vakufski novac 11.148 groša i 34 pare,
• mukata, porez na dućane, kuće i bašte 4.216 groša,
• kirija od mlina 2.800 groša,
• zakupnina od kantara (bagarina) 160 groša.

Rashodi:
• Plata imamu i hatibu 4.000 groša,
• plata prvom i drugom mujezinu 960 groša,
• plata muteveliji 3.200 groša,
• plata mualimu 1.260 groša,
• plata vakufskom sekretaru 1.363 groša,
• zejtin i svijeće za džamiju 3.131 groša,
• mukabele u džamiji 547 groša.
Ukupni prihodi ovog vakufa bili su 18.350 groša, a rashodi 14. 741 groš.

Na osnovu zahtjeva Mešihata islamske zajednice u Republici Crnoj Gori, br.122/01 od 16.07. 2008. godine, Polimski muzej u Beranama formirao je stručnu ekipu i sproveo je arheološko raščišćavanje šuta i djelimično sondiranje arhitektonskih ostataka Hajdar-pašine džamije u selu Raduliće kod Bijelog Polja.

Capture

Arheološka istraživanja su podrazumijevala uklanjanje građevinskog šuta sa spoljašnje strane objekta, do prvobitnog nivoa terena i pražnjenje unutrašnjosti do nivoa poda.

Očigledno je da se radi o jednokupolnoj džamiji kvadratne osnove, dimenzija 9,20 x 9,20 metara, sa minaretom podignutom na južnom uglu. Zidovi zdanja, širine 0,95 metara,  rađeni su od priklesanog kamena slaganog u dosta pravilne horizontalne redove, spojene krečnim malterom sa krupnijim rječnim agregatom. Sve lučne i svodne konstrukcije građevine, kao i minaret, rađene su od fino obrađene sige.

U džamiju se ulazilo sa sjeverozapadne strane, na vrata širine 1,30. metara popločanim prilazom. Najboje je očuvan jugoistočni zid na kojem se nalazi mihrab dok se u zidu, desno od njega, uočavaju otvori za učvršćivanje mimbera. Zid je očuvan u visini od oko 5 metara sa lukom od sige i djelimično očuvanim pandantifima do nivoa osnove kupole.U pandantifima su vidljivi ostaci  keramičkih akustičkih lonca (cilindričnog oblika).

Na objektu se jasno uočavaju ostaci šest velikih prozora ( dimenzija 0,95 x 1,70 metara) i to po dva na sjeverozapadnom i jugoistočnom zidu i po jedan na bočnim zidovima zdanja. Iznad mihraba nalazi se  jedan mali, lučno zasvođeni, prozor. Prilikom uklanjanja šuta sa spoljašnje strane nađeni su djelovi nekadašnjih kamenih doprozornika koji su ukrašavali prozore i nosili gvozdenu zaštitnu rešetku. U šutu je, pored polomljenog krovnog pokrivača rađenog od kanalice, nađeno i mnoštvo kovanih klinova nekadašnje krovne konstrukcije. Unutar džamije otkrivene su urušene partije kupole sa metalnim nosačima svećnjaka. Nađeni su fragmenti akustičkih lonaca, gvozdene baglame i okovi vrata.

Pod džamije je popločan fino obrađenim kvadratnim pločama žutog laporca, takozvanog miluta. U podu se, duž sjeverozapadnog zida, uočavaju tri nosača greda nekadašnje sofe koja se nalazila nad ulazom i zauzimala je jednu trećinu unutrašnjeg prostora džamije. Preko sofe i vrata u jugozapadnom zidu ulazilo se u minaret, rađen od blokova sige spojenih malterom i gvozdenim klamfama a do šerefeta vodi omalterisano i fino obrađeno spiralno stepenište. Minare je očuvano u visini od oko 10 metara.

Na sjevernom uglu, duž sjeveroistočnog zida, otvorena je jedna ispitna sonda radi otkrivanja temelja i sagledavanja stratigrafije terena na kojem je podignuta džamija.

Capture

Sjeverno od džamije sistematski su istraženi i ostaci turbeta dužine 6,60 i širine 6,50 metara. Zidovi široki 0,60 metara,  rađeni su od priklesanog kamena slaganog u nepravilne redove, spojeni krečnim malterom. Unutar prostranog turbeta, do vrata koja se nalaze u jugoistočnom zidu, otkriveni su ostaci nadzemnog sarkofaga rađenog od poliranih blokova žutog miluta. Neposredno uz sarkofag, na sjeverozapadnoj strani, u malternoj podlozi poda, jasno se uočava tamniji ukop gdje je vršeno sahranjivanje. Unutar turbeta nađeni su  fragmenti  četiri polomljena grobna obelježja. Dva nišana, jedan sa fesom a drugi sa turbanom i dvije ploče ukrašene rozetom.

Na cijelom groblju nađen je samo jedan polomljeni nišan na kojem je upisano: „Rahmetli Muhamed-beg sin Mustafin“ i godina 1219 (1790)

Capture

Neosporno je da Hajdar – pašina džamija u Raduliću predstavlja porodično vakufsko zdanje podignuto krajem XVII vijeka sa svim vrhunskim odlikama osmanske arhitekture toga doba. Imajući u vidu da se radi o jedinstvenom arhitektonskom spomeniku, na osnovu dobijenih rezultata pri arheološkim istraživanjima smatramo da hitno treba preduzeti sve neophodne mjere zaštite da se ovaj spomenik sačuva.



About the Author

admin





Matica muslimanska Crne Gore