Glas Muslimana Crne Gore

Informativni portal



Cyber muzej

September 3, 2019

Berane

More articles by »
Written by: admin
Tags:

Prije nego što je porušen i na njegovom mjestu sagrađen novi objekat, u centru Berana se nalazio stari mesdžid-vakufska kuća, kao posljednji svjedok nekadašnje stare varoši. Prema dostupnim podacima, ovaj objekat je podignut 1863. godine. U prizemnom dijelu, oslanjao se na pet drvenih stubova sa dva polukružna drvena luka.

Godine 1455. godine Osmanlije Turci zauzimaju srednjevjekovni grad Bihor a zatim i župu Budimljanjsku, koja ubrzo potom postaje carski Has… Poslije bitke na Rudešu, 1862. godine, Turci prave utvrđenje na Jasikovcu, drveni most na Limu, kasarne u podnožju Jasikovca, kuće tj. stanove za oficire i činovnike, gdje i danas to naselje nosi naziv Hareme. Odmah se uspostavlja vojna i administrativna vlast i formira se Beranska kaza, sa kajmakanom na čelu, koja pripada Skadarskom sandžaku. Do kraja XIX vijeka grad se razvijao takoreći stihijski, tako da je kajmakam Mehmed-beg Bahtijarović poznat i kao Beg Jajčanin, koji je bio Praški đak, i sam uticao na uređenje i razvoj grada.

Kajmekam Beg Jajčanin je u Berane došao 1885. godine kao borac, a 1889. godine postaje binbaša (vojni zapovjednik) i gradski kajmekam. Ovaj utemeljivač beranske varoši umro je 1896. godine i na njegovoj dženazi su prvi put prisustvovali i sugrađani pravoslavci.

Naseljavanje stanovništva u ovom kraju intenzivirano je i poslije 1867. godine, nakon požara bjelopoljske čaršije. Zanatlije i trgovci iz Bijelog Polja tada su našli utočište u novoizgrađenom gradu. Pored njih, Berane su naseljavali i stanovnici iz drugih crnogorskih krajeva, sklanjajući se od ratnih vihora… U tom periodu bilo je više velikih kuća, česma i šadrvan, a formiran je i zanatski centar kao i stočni trg.

berane_12273018_2109855421079_1617785_o272290_2109855661085_1604470_o

Do prije nego što je porušen i na njegovom mjestu sagrađen novi objekat, u centru Berana se nalazio stari mesdžid-vakufska kuća, kao posljednji svjedok nekadašnje stare varoši. Prema dostupnim podacima, ovaj objekat je podignut 1863. godine. U prizemnom dijelu, oslanjao se na pet drvenih stubova sa dva polukružna drvena luka.

Tu je dovedena voda čunkovima sa Đurđevih Stupova, a iznad česama se nalazio tarih ispisan staroturskim pismom:

“Česma gospodina Šehid Oglu Mufetiš
Ahmed Hamdi – paša
Rebiul – Evvel 1300.godine
10.januar 1883.godine”
6
Ahmed Hamdi – paša je bio “mufetiš”, tj. nadzornik-inspektor u Beranama.

Vakufska kuća je srušena ali se nije postupilo po projektnom rješenju već su autori konačno usvojenog idejnog rješenja kao i realizatori istog, povećanjem građevinskih gabarita i izgleda i onako siromašnu kulturnu i arhitektonsku baštinu Muslimana u Beranama dodatno osiromašili neautentičnom rekonstrukcijom Vakufske kuće, koja je više od vijeka bila jedan od prepoznatljivih simbola grada.

vakufska-kucavakufska-kuca-2

Arhitekta Rifat Alihodžić, docent na Arhitektonskom fakultetu u Podgorici, odrekao se autorstva nad projektom rekonstrukcije ovog spomenika kulture, o čemu je nedjeljnik Monitor pisao.

„Ja sam jednoj grupi ljudi, izgleda, trebao samo dok nijesu dobili dozvolu za gradnju, a dozvolu nijesu mogli dobiti za neki kič. Moj originalni projekat postoji negdje u Opštini. Kada sam izašao na teren i vidio šta je napravljeno, bio sam šokiran…”, ispričao je Alihodžić za nedjeljnik Monitor.

berane_15

Vakufska kuća stara je koliko i grad Berane, ili tek koju godinu manje. Podaci o njenoj gradnji razlikuju se u deceniju-dvije. Varoš je nikla 1862. godine, a ova kuća, kako neki izvori govore, napravljena je samo godinu kasnije.

Na tabli, na njoj, staroturskim pismom i jezikom bila je upisana hiljadu tristota godina po hidžri, odnosno 1883. Vjeruje se, ipak, da je ovaj drugi datum tačniji.

Kuća je, kažu istorijski izvori, zadužbina Ahmed-Hamdi paše, koji je posvetio svom rano preminulom sinu jedincu. U stvari, objekat je sagrađen zbog česama koje su značajnije i od same zgrade.

O tome je govorio i natpis na njoj – ,,česma Ahmed-Hamdi paše 1300-te”. I zgradu i česme on je svojevremeno poklonio Islamskoj zajednici. U njoj je sve do izgradnje džamije u naselju Hareme, u novije vrijeme, bilo sjedište jedinog beranskog imama.

Nemarom i nebrigom Vakufska kuća dovedena je do potpunog propadanja. Nije joj bilo spasa, do temelja je porušena, da bi bila rekonstruisana ali ne u izvornom izgledu.

1berane_1923457

Poslije bitke na Rudešu, 1862. godine, Turci prave utvrdjenje na Jasikovcu, drveni most na Limu, kasarne u podnožju Jasikovca, kuće tj. stanove za oficire i činovnike, gdje i danas to naselje nosi naziv Hareme. Odmah se uspostavlja vojna i administrativna vlast i formira se Beranska kaza, sa Kajmakanom na čelu, koja pripada Skadarskom sandžaku. Do kraja 19. vijeka grad se razvijao takoreći stihijski, tako da je Kajmakam Mehmed- bega Bahtijarović Jajčanin, koji je bio Praški đak, i sam uticao na uređenje i razvoj grada. U Berane je došao 1885. godine kao borac, a 1889. godine postaje binbaša (vojni zapovjednik) i gradski kajmakam. Ovaj utemeljivač beranske varoši umro je 1896. godine i na njegovoj dženazi su prvi put prisustvovali i sugrađani druge vjeroispovijesti.
Naseljavanje stanovništva u ovom kraju intenzivirano je i poslije 1867. godine, nakon požara bjelopoljske čaršije. Zanatlije i trgovci iz Bijelog Polja tada su našli utočište u novoizgrađenom gradu. Pored njih, Berane su naseljavali i stanovnici iz drugih crnogorskih krajeva, sklanjajući se od ratnih vihora… U tom periodu bilo je više velikih kuća, česma i šadrvan, a formiran je i zanatski centar kao i stočni trg.

Džamija je imala dva sprata, sa visokom munarom od drveta i krovom pokrivenim šindrom. Sagrađena je 1883. godine, dimenzija 15 x 13 m, sa haremom veličine 20 ari. Pored se nalazila i vakufska kuća od tvrdog materijala sa prizemljem i spratom, kao i dvije prizemne radnje dužine 25m, od starog materijala, okrenute prema centru. Iza džamije se nalazila još jedna kuća, sa baštom površine 20 ari, u kojoj je živio Mula-Rušo kog su četnici zaklali u Drugom svjetskom ratu. Akcijom rušenja džamije rukovodio je tadašnji omladinski aktivista Huno Teman, rodom iz Bosne, uz pomoć Hajra Babića, Rustema Đukića i Ismeta Jašarovića iz Berana. Rušenjem džamije je, prema riječima jednog od učesnika, trebalo biti isprovocirano muslimansko stanovništvo a sve sa ciljem usložnjavanja bezbjednosne situacije. Naime, beranski partijski rukovodilac Zečević, koji je i naredio ovu akciju, bio je pristalica Informbiroa i ubrzo potom je uhvaćen prilikom pokušaja da prebjegne u Albaniju. Da bi preduprijedili moguće međuvjerske sukobe, ovi omladinci su kao muslimani odlučili da sami sruše džamiju. Dio građe sa srušene džamije upotrijebljen je za gradnju barake na Jasikovačkom groblju, a kamen je iskoristila tadašnja vlast za izgradnju stambene zgrade. Tada je ova džamija eksproprisana kao i džamija u Haremima, a takođe i ostali vakufski objekti i zemljište.

 

Džamija u naselju Hareme izgrađena je 1903. godine, imala je prizemlje i sprat sa mahfilom. Sa desne strane (gledano sa ulice) nalazio se manji objekat za tabute i druge vjerske potrebe. U haremu se nalazilo nekoliko mezara, a iza džamije mejtaš- kamen za klanjanje dženaze. Ovaj mejtaš se sada nalazi na gradskom groblju Jasikovac. Ova džamija srušena je 1947. godine.

Do nedavno, prije nego što je porušen i na njegovom mjestu sagrađen novi objekat, u centru Berana se nalazio stari mesdžid- vakufska kuća, kao posljednji svjedok nekadašnje stare varoši. Prema dostupnim podacima, ovaj objekat je podignut 1863. godine. U prizemnom dijelu, oslanjao se na pet drvenih stubova sa dva polukružna drvena luka.

kk



About the Author

admin





Matica muslimanska Crne Gore